Een schaap vangen

In Wir wissen nicht was morgen wird, wir wissen wohl was gestern war: Junge juden in Deutschland und Österreich van Peter Sichrovsky wordt een glimp zichtbaar van de door de Grote Moord emotioneel uit zijn evenwicht gebrachte wereld van een joodse man. Robert vertelt: ‘Desondanks word ik achtervolgd door het idee dat ik gedwongen kan zijn te vertrekken. En in deze vluchtfantasieën ontsnap ik alleen. Als ik denk aan vertrek, zie ik mezelf alleen in een trein-coupé, op een vliegtuig, misschien met een andere man die ook heeft moeten vluchten. Maar nooit met een vrouw en een kind. Ik zie jullie tweeën altijd hier achterblijven, als Oostenrijkers in veiligheid overlevend.’

Voor geen goud wil Robert joodse kinderen. Dus ook geen joodse vrouw, want kinderen zijn joods als hun moeder joods is, maar niet-joods als zij slechts een joodse vader hebben. Een niet-joodse moeder betekent veiligheid voor Roberts kinderen.

Mijn vader wilde zich juist niet laten ringeloren door angst om de veiligheid van zijn kinderen en zette juist wel joodse kinderen op de wereld, zodat zijn belagers zouden weten dat zij gefaald hadden in hun plan hem te vermoorden. De kinderen moesten een bewijs zijn dat mijn vader over hen had getriomfeerd.

De gedachte dat kinderen ook altijd een bewijs van overwinning zijn, wijst de hoofdpersoon van Imre Kertész’ Kad-disj voor een niet geboren kind zo radicaal af, dat hij helemaal afziet van het maken van kinderen.

Toen ik mij los wilde maken van mijn vader, deed ik precies dat wat mijn opdracht was, mij door hem opgedrongen: de nazi’s en hun nakomelingen een levende jodin voorschotelen, zijn dochter. Ik verhuisde naar Berlijn om temidden van de Duitsers te gaan wonen. Ik, jodin, had genoeg van de paranoia waarvan mijn leven was doordrenkt. Ik, jodin, wilde een daadwerkelijk contact met onze bela