Een schaap vangen

Waar heeft de tweede generatie, de kinderen van joden die in de Tweede Wereldoorlog werden vervolgd, eigenlijk last van? De discussie die in de zomer van 1992 over het probleem woedde tussen de hoogleraar pedagogiek Lea Dasberg en de bijzonder hoogleraar transgenerationele oorlogsgevolgen David de Levita maakte de zaak er niet helderder op. Dasberg deed in die discussie een paar krasse uitspraken. De tweede generatie bestaat niet; het leed van de tweede generatie is deze geheel en al aangepraat door hulpverleners; de tweede generatie zwelgt in het haar aangeprate verdriet; en heb je ergens last van, dan komt dat doordat je niets van het jodendom weet. Voor dit laatste had Dasberg een oplossing: leren over het jodendom. Dasbergs onderliggende boodschap: je kunt geen last hebben van de trauma s van anderen. Als je maar flink bent en de problemen die het leven nu eenmaal met zich meebrengt aanpakt, komt het allemaal goed. De Levita was het volstrekt met haar oneens.

De discussie tussen Dasberg en De Levita maakt goed duidelijk welk een verwarring er bestaat ten aanzien van joden, jodendom en de problemen van joden. Enerzijds is er de problematiek van de oorlogsgetroffenen, de zogeheten eerste generatie, en van hun kinderen, de zogeheten tweede generatie. Anderzijds is er de problematiek rond de joodse identiteit.