Kippesoep was ondenkbaar zonder saffraan

Je ging er met je vader of moeder naar toe; de kinderen konden daar overblijven. Iedere week werd er een bepaald bedrag betaald. Er was een juffrouw Betje, een juffrouw Waas en een juffrouw Schuitevoerder. Dat waren gewoon drie oppassers voor dat stel kleuters dat daar kwam. Juffrouw Betje hielp je als je een plasje moest doen, juffrouw Waas las verhaaltjes voor en juffrouw Schuitevoerder was, wat je nu zou noemen, bezigheidstherapeute. Die gaf matjesvlechten. Die hield de kindertjes bezig. Het was een kinderbe-waarplaats, een opslagplaats voor kinderen. Maar ja, alles was beter dan niets, want mijn moeder had de leesbibliotheek en geen hulp en dat was het enige schooltje in de buurt.

Wat ik me nog goed herinner van mijn orthodoxe jeugd was dat bij ons de verjaardagen van mijn vader, moeder, zusje en ik, op de joodse datum gevierd werden. De Nederlandse datum van mijn verjaardag is 17 april, maar het ene jaar werd mijn verjaardag gevierd op 27 maart, het volgende jaar weer eens op 3 april. Dat was verschrikkelijk moeilijk, want de kinderen op school begrepen er niets van en de juffrouw nog het allerminst. Die had 17 april op haar lijstje staan, maar dan kwam ik op school met lekkers eind maart, dan weer begin april, want ik ben geboren een dag voor chomets batteldag. Kan je nagaan wat dat betekende voor een orthodox gezin. Dat jarig zijn vlak voor chomets batteldag heb ik altijd iets vervelends gevonden, want ik kon nooit andere kinderen vragen omdat het huis al jontefdik was: het huis was schoongemaakt en het chomets er bijna allemaal uit. Alleen als vader chomets ging battelen werd er hier en daar nog wat chomets neergelegd zodat hij toch wat zou vinden. Dat deed hij nog met een kaars toen ik een kind was. Jontefdik betekende ook dat mijn moeder de tafel bedekte met een laken, dat aan de vier poten werd vastgeknoopt. Mijn moeder deed dat zo, maar ik denk dat het ook wel in andere joodse huishoudens gebeurde.

Met Pesach was alles anders: de serviezen, de vorken, de lepels. . . Het bestek werd vastgebonden aan touwtjes en ondergedompeld in een grote pan met heet water. Ook gingen wij met Pesach met moeder naar de Houttuinen. In de