Geschreven Portretten

167

wording? Dat héél deze chaotische drom van saamgedrongen plannen, invallen, roman-thematiek, eerst door-éénwarrelt, zich langzamerhand tot een organisch lichaam bijeen-bindt en al dat klein-ineengedrukte en verdrongene zich voor uw oogen gaat uitzetten tot een overweldigend geheel. Want in dit dagboek aanschouwt ge de wording der ״Comédie Humaine". Gij ervaart dat hij was voor klles hartstochtelijk syntheticus; dat hij gaf: levens-synthese, die — godlof! — niets, althans zeer weinig gemeen had met 't schijn-wetenschappelijk erfe-lijkheids-gedoe en de temperament-mengingen van Zola. Ge ziet den man, het karakter, den minnaar, den zwoeger, den avonturier die zilvermijnen wil ontginnen, den fantast en romanticus, den feilen realist, psycholoog, den occultist en wijsgeer, den waarnemer en verbeeldings-werker en ge ziet onder hem, het gevaarte van zijn arbeid. Ge hoort plots een golfslag, een gedruisch, ge ziet zee, eindeloosheid, onbeklemde ruimte. — Ge bemerkt dat Balzac het magische, het goddelijke vermogen heeft u naar de ideeder-ruimte en de ruimte zelf heen te dringen, wijl hij het blijvende en onsterfelijke is. —