De Jordaan, Manus Peet

533

ondergroef Manus' geestelijk levensinzicht de mogelijkheid van eenige betrekkelijke zekerte. Manus leefde al zijn twijfelingen en vergissingen als geestelijk martelingen in stille binnenste uit. De leiders andersom, kwamen voor het front, stonden op het podium, spraken met heftig accent of twijfellooze zekerheid, van menschelijk kennen en doorgronden. En zoo waar, na maanden holden zij weer naar voren, stonden zij op datzelfde podium en sp/aken zij wéér met dezelfde heftigheid en vurige zekerheid van weten en twijfelloos doorgronden, precies het tegenovergestelde uit. Dit vond Manus het koddig-brutale, het weergalooze, dat zij als het ware al hun vergissingen, twijfelingen, omdraaiingen op het podium met een suggestief gebaar den adem smoorden, en toch schaamte-gierig de arbeiders voor hun fouten, hun stommiteiten, hun argelooze of toegespitste aanmatigingen plaatsten. Wat Manus in de stilte deed, dat deden zij in het openbaar, met veel lawaai en zot spreekgerucht. Doch hij gaf geen leiding, zette geen groot bakkes op; schreeuwde niet dat hij het wist, op tien notebalken tegelijk. Hij bleef in de luisterende rangen, eeuwig leergast van het zwalkende lot, hij, bedrieger en laffe konkelaar met het leven.

Het was misschien een ziekte van zijn cynische en sceptische natuur, die Manus Peet geen anderen uitweg in de maatschappij liet. Maar tegelijkertijd schonk ze hem deze wonderlijke bevrediging: dat hij niet verketterde en vervloekte wat anders dacht en voelde dan hij.

Hij had nu pas weer Gorter gehoord in de links-communistische groep, tegen een troep vroegere partijgenooten, met zijn fel-linksche critiek op de Bolsjewieken. Manus hoorde daar Van Reesema fijn-kenschetsende dingen zeggen tegen Gorter; en ook Manuel en anderen. En hij hoorde weer Gorter uitbarsten met zijn smartelijk-gebroken stem, en hij hoorde hem zijn afschuw uitkrijten tegen de tactiek en de verval-schende leugenarij van de ״Tribune"-communisten. En hij schold, hijgend naar adem, minachtelijk parlementarisme en