De Jordaan, Manus Peet

₅i6

had verkeerd met potsierlijke Stirnertjes, die zich aan hun haat tegen het ״dienstbare wezen" verslikten, die eigen welzijn het hoogste menschengebod noemden. Hij was omgegaan met ijselijke Multatuliaantjes, verwaand, brutaal, dom en paradoxaal. Hij struikelde over de Nietzschetjes en Mackay'tjes, die dom daasden over „absolute" vrijheid, en in hun raaskalJerij hun eigene gebondenheid aan natuur en menschen nauw meer beseften. En toch wilde Peet zich vastklampen aan de ׳besten onder dezen. Manus had met veel geduld en overgave gelezen wat zij schreven, en hij moest voor zichzelf erkennen, dat wat Kropotkin leerde, iets heel hoogmenschelijks was. De gansche iiere Kropotkin-figuur bewonderde Manus Peet met diepsten eerbied. Zulk een man eerst, noemde hij een karakter, een groot wezen, een heerlijk-overtuigde. Hoe innig-menschelijk had deze vroegere officier, van alouden adel, zich het leven van de Russische verworpelingen, van het volk ingeleefd in al zijn smarten, angsten en vernederingen, en hoe onvergelijkelijk koen alle maatschappelijk voordeel met verachting van zich afgeworpen. En ook Reclus volgde Manus in steeds sterkere aandacht. Met al de schakeeringen, vanaf het vrije socialisme dat opkwam tegen de onderdrukking van de individueele vrijheid, met al de nuancen van het christelijk anarchisme, het commu-nistisch-anarchisme, het anarchisme van de daad en het anarchisme dat de souvereiniteit en de autonomie van het individu vooropstelde, was hij in voorstelling en gedachte een poos samen geweest. In de stilte, op zijn vlierinkje, las hij met een ontzachlijk genot. Maar kwam hij dan weer in de „werkelijkheid" en tusschen de menschen zelf, dan zag hij de idyllische droomerijen en de hardnekkige verloochening van het klein-menschelijke der theorieën. Dan zag hij weer felle drifcen, wreede hartstochten, pratte of geraffineerde berekeningen. Dan zag hij ijdelheid, trots, kwade trouw, zelfverheffing of zelfvernedering, doch altijd weer bevestiging van het Ik, het Ik, het miserabele, nietige Ik. Manus zelf onttrok zijn eigen Ik geen oogenblik aan deze vlijmende critiek. Metwriklooze