De Jordaan, Manus Peet

513

de ״vaste lijn" en den ״historischen kijk" deed een mensch toch eigenlijk niet veel anders dan halve leugens of halve waarheden verplaatsen. De groote begeerte naar waarheid leek hem al een verwarrende begeerte naar leugen. Een man zonder overtuiging, zonder inzichten, zonder zékere gevoelens! Wat een bekrompenheid ... wat een gruwel! Wie had er nou geen overtuiging, geen ״vaste lijn", geen wereldbeschouwing, geen visie op de maatschappij-ontwikkeling? Dat had hij niet, hij, Manus Peet. Dat ongelukkige machtelooze en stumperige zou hij uitschreeuwen! Hij werd door de tegenstrijdigheid der dingen uitgemergeld. En datzelfde wezen wilde, diep-burgerlijk-egoïstisch, de zielsrust; had, waande hij zelfgenoegzaam, tóch zijn ״eigen" lijn ontdekt. Het werd een klucht, om te schateren. Iemand beweerde iets. Een ander, naast hem, beweerde het lijnrecht-tegenovergestelde. Met wie ga je mee? Met geen van tweeën, want zij hebben allebei gelijk. Ajakkie, wat een leven! Zoo kwam hij er nooit. Men kan altijd het tegenovergestelde betoogen van wat men betoogt, en dit zonder virtuoos- of phantastisch woordbedrog, zonder valsch-heid en leegheid.

Met den diepst-gemeenden ernst kon hij over het ellendige leven der proletariërs spreken. Dan voelde hij dat de geest en de vervoering echt in hem waren; dat het niet een zelfopwin-ding werd en geen dweepzieke vervoering onder het praten, doch een gevoel, uit den diepsten grond van zijn wezen opwellend; dat woord, beschouwing en daad in hem naar vorm-een-heid zochten. Maar een half uur daarna kon hij, als het moést, voor dezelfde menschen optreden, en dan alles van een geheel anderen kant bezien en ze zóó hevig ontgoochelen dat het scheen alsof zij door een heftigen vijand van den spreker, — die een half uur geleden ze in geestdrift had gebracht, — werden aangevallen. En beide keeren kwam het toch even diep en even gemeend uit zijn conflicten-natuur opdringen. Was dat nu geen ziekte, geen verpestende tweespalt? Zulk een twijfelleer verlamde alle handeling, was uit machteloosheid, ontgoocheling en ver-

Manus Peet. 33