De Jordaan, Manus Peet

312

stelsel ontkiemt de nieuwe productie-periode. De immanente ontwikkelingswetten van de maatschappij werken innerlijk door...

Maar hierbij kuchte de ezel Manus even, kneep hij zijn linkeroog fel dicht en lachte hij ironisch.

Want wat was nu een ״immanente" en een „onverbiddelijke" ontwikkelingswet? Was dat innerlijke, dat vanzelf-aanwe-zig-zijnde-in-de-dingen, niet iets heel geheimzinnigs? En dan,... er ontstond een vruchtkiem in een... stervend lichaam? Een lévende vrucht in een stérvend lichaam?

Ja ezel, als bij de bloemen.

Manus' linkeroog schrompelde inéén.

Neen wijze,... de bloembevruchting geschiedt niet bij het sterven.

Ja ezel, dan weet je er niets van. Trouwens ... ook in de hedendaagsche kapitalistische maatschappij, ontstaat de kiem in de lévende periode dier samenleving. Doch er vinden vervormingen plaats; het verschuiven van het eene tijdvak naar het andere, wordt voorbereid door „immanente" wetten, snel of langzaam, doch de revolutionnaire dictatuur van het proletariaat moét er komen.

De ezel Manus Peet, heesch balkend als op een half toege-vroren bazuin, begreep van zulk een ontwikkelingsproces weinig en veel tegelijk. En ook van de gemeenschappelijke productie op de basis van het gemeenschappelijk eigendom. Maar één ding begreep hardnekkiglijk de jammerende ezel Manus niet: hoe de immanentie, die op zichzelf de kern van het nieuwe deed geboren worden in het ten ondergaande en afgeleefde, in het zichzelf ondermijnd-hebbende, ontstond en „uit haar zelve" voortstuwde naar een hoogere levenswerkelijkheid en hoogere menschelijkheid, buiten het menschenbewustzijn om, of ondanks of desnoods er tégen. Zoo bleef de ezel Manus, ezel in alles, vol verborgen boosaardigheid. Hij voelde een kriebelig verzet in zich opkruipen, nu het probleem weer terugdrong naar een eeuwenoud geheim van spottend-ironischen klank: wat was er eêr, het ei