Studiën, tweede bundel

GEMEENSCHAPS-PHILOSOPHIE III 103

Anders vergaat het den overwinnaar, die ook uittoog van de eenzaamheid om in het veelzame rijk te strijden en te zegepralen. Zijn triomf verheft de eigenwaarde der persoonlijkheid, die als een centrum van gebeuren haar trotschen wil voorschrijft aan de weerstrevende machten der naaste omgeving. Zijn onafgebroken arbeid leidt zelden naar de diepere bezonkenheid, die het individu hergeeft aan de mijmerij van het eenzame leven. Nochtans, bij oogenbliksvlagen beschouwt hij de wereld in het licht van het oude, verloren gewaande eenzaamheidsbesef, en als een verwondering ontwaakt de vraag: wie ben ik en waartoe dient mijn leven? Totdat de arbeidssleur die verwondering weder wegvaagt, het individu meesleepend in zijn rusteloozen stroom.

Verwondering der welgeslaagden, teleurstelling en harteleed der overwonnenen en der verdrukten ontwellen aan dezelfde bron: uit dien heiligen drang naar weten en liefhebben, die van den aanvang der bewustheid af de wankelende schreden leidt naar het schemer-verre toekomstland. De ziel, een wijle gerukt uit haar bodem, aan zich zelve hergeven om te leeren denken en lief te hebben, tracht het verworven begrip te benutten in een nieuw gebied van vrede en rust, waar de wilde hartstochten zwijgen voor de stem der broederlijke genegenheden. De harde ervarings-lessen kneden den murwen geest tot gemeen-