Kalverstraat

79

„Maar het lijden maakt toch diep. En het lijden inspireert. Kijk maar eens tot hoeveel kunst het lijden van Christus heeft geïnspireerd.”

„Christus? Neen . . . neen ... de Christus-vereering heeft de ware, groote kunst afgeleid. . . Verbeeld je, dat de oude Italianen, de grooten, hun inspiratie hadden kunnen krijgen uit een bron van meer geluk dan de partijdige voorstelling van de kruisiging van een Godszoon, die het aardsche leven miskend heeft? Verbeeld je alleen maar voor een oogenblik een Christus, die als een Napoleon, de macht op aarde zich had verworven en nog bij zijn leven een duizendjarig rijk van vrede had gesticht, een rijk van zang en dans en overvloed van liefde tot het leven, van vrijheid, zelfbesef en kunstzin. Dan zou niet zooals thans, de geheele renaissance een eindelooze herhaling geworden zijn van eenzelfde treurige mythe, vernietigend de fierheid van den mensch, aanhitsend tot vervolging van de ongelukkige, onschuldige nakomelingen van een groot ras, dat eens de Makkabeërs heeft gekend, maar wij zouden hebben gezien een weder opbloei van de groote levensliefde der Grieken, doch nu veredeld en vrij van alle bijgeloof of alle knellende mythe. Wij zouden groote kunstwerken hebben gekregen van vrije menschen, die geloofd hadden in dat aller opperst-godde-lijke, die gestadige bron van liefde en geluk, de schoonheid.

Dat hebben de Hollanders, de oude Hollanders met hun mooie, echte, jonge vrijheid begrepen en gevoeld. Ook in hun schilderijen hebben de Hollanders zich ontworsteld aan 't Spaan-sche, dat is het Katholieke juk. Zeg eens zelve, Treesje, is de Nachtwacht van Rembrandt minder vroom dan een Madonna met den Heiligen Antonius of de Hemelvaart van Maria van Titiaan ? Het zijn de vrijgevochten Hollanders, de groote mannen als Rembrandt, Frans Hals, Van Mieris, Van Goyen, Ruysdael, die het allereerst die waarheid der kunstenaars voor alle eeuwen weder hebben geopenbaard, dat de waarachtige schoonheid, die, waarbij idéé en uitvoering één zijn, slechts voortkomen kan uit een blijmoedigen, gelukkigen geest, die weet, dat hij vrij en onafhankelijk is . . .”

«En de kerken dan, Mantua, de Notre Dame, de kathedraal te Reims . ... >