Het Jonas Daniel Meijerplein

DE „OBBENE” EN DE „DRITT”

Het beschrijven van de geschiedenis van het Meijerplein mag zich niet beperken tot dit plein alleen. Niet slechts de aanleiding tot het schrijven van dit boek noopt ons hiertoe (wordt in de Verantwoording niet duidelijk gesproken over „de gronden en opstallen aan de Nieuwe Herengracht 49, het Jonas Daniël Meijerplein 2-11 en Nieuwe Amstel-straat 1-9”?), de gehele historische sfeer van deze omgeving dwingt ons als het ware de hoek om, de Nieuwe Amstelstraat in. Links af een klein stukje langs de „zoete boorden des Amstels”, weer links af langs de „Joden”-Herengracht tot wij wederom het plein bereiken. Het is alsof de huizen en de gebouwen op deze luttele vierkante meters grond eenmaal een stuk bloeiende Joodse geschiedenis hebben belichaamd, zoals zij nu voor onze ogen een stuk troosteloze ballingschap demonstreren, waaruit de Muze van onze historie is weggevlucht. Het was omstreeks het begin van de vorige eeuw, dat ergens in dit blok de later gedoopte Joodse dichter Isaac da Costa werd geboren. Met een beetje fantasie kunnen wij hem misschien nog ergens op de Joden Herengracht zien zitten als een klein jongetje, dat met meester Mozes Lemans debatteert over de vraagstukken van het Jodendom. En nog later met zijn Christelijke vriend Willem de Clercq discussiëert over de roemrijke historie zijner Sefardische voorouders.

Maar vandaag is het belangrijker ons te beperken tot de geschiedenis der Asjkenaziem in de Sjoelgas. Van de acht Synagogen, die de Nederlandse Israëlietische Hoofdsynagoge (N.I.H.S.) tenslotte in het centrum van Amsterdam bezat, dagtekenen slechts twee uit de 17e eeuw. De Grote Sjoel (zoals we weten) uit 1671. Zij werd gevolgd door de „Obbene” Sjoel in het jaar 1686. Commelin deelt in zijn Beschrijvinge van Amsterdam mee: „Hetzelve (de Grote Synagoge) door de veelheit van haer natie te klein geworden zijnde, hebben se boven haer hal die se achter en nevens haer kerck hebben, een braef gebouw gemaeckt, daerin sij

97