De zoon van een gazzen

De late junidagen van het jaar 1924 waren heet, zinderend heet. Een hitte, die Jacob Israël vroeger had beschreven in zijn feuilletons. ‘Jeruzalem verbrandt in zijnen zomer. De tuin is bruin gebrand. Het gras is hooi. En weg de bonte bloemen. Ziet, en ik schrijf u dit, gezeten in het tuinhuis, overvallen van zon. De donkere gordijnen van Damascus zijn gesloten. En wat zou ik vandaag beginnen zonder de roode kruik van Gaza, die het water altijd koel houdt! Ik denk aan Holland en aan den winteravond toen ik Holland heb verlaten.’

Winteravonden in Holland! Hij had er altijd tegenop gezien. Hoe vaak had hij dat niet aan Verwey geschreven. 26-8-n: ‘Ik zie erg tegen den winter in Holland op.’ Hij was toen in Frankrijk. Nog later (28-11-11): ‘Met mij zelven gaat ’t niet goed. De winter is altoos een tijd, dien ik slechts met de uiterste zorg en voorzichtigheid door kan komen. Bij de gewone moeilijkheden, die uit mijn karakter voortkomen, voegden zich dit jaar vele van zeer onaangename aard. Doch ik houd mijn hoop op lente en zomer en wil volhouden.’ Begin 1912 (11-2), wederom aan Verwey: ‘Ik ben bijna den geheelen winter zeer gedeprimeerd geweest, waardoor ik maar weinig wetenschappelijk werk heb kunnen verrichten... ’

Hij had eens een zwak gedichtje gemaakt, dat zijn stemmingen op dit punt weergeeft:

Weet je wat ik zoo erg pijnlijk vind!

Dat almaar dichter komen van den winter Och dag aan dag en eenmaal vind-j’er Smal tuintje leeg en bloemen stuk, stadskind.

Zóó gaan de tijden jonge, anders niet,

Winter nabij, lief-lente zal weer komen,

Tot op een keer - - och onder groene boomen Slaapt het zoo goed na jaren van verdriet.

Nu kon hij de maandenlange zomer niet meer verdragen. In het huisje aan de Manillastraat, ‘breed en wreed-wit in het geweld van de zon’, verlangde hij naar

den Winter, als de dagen duister/

Schemeren over deze lage landen...

Hij rilde ondanks de hitte. Gelukkig zou hij over enige dagen naar Londen gaan. Voor hem op de simpele houten tafel lag het memorandum, dat de

327