Het verdwenen Ghetto

in de Jodenhoek. Totdat in 1906 naar aanleiding van de grote feesten, het initiatief werd genomen tot een museum. Alweer door een Jood, Jozef Israëls.

In het laatst der vorige eeuw woonde er de familie Spitz. Op de plaats waar Rembrandt met Saskia vrijde en Geertje Dierx het huishouden hielp besturen, ademde een Joodse sfeer, door heel het jaar. In de kamer, waar de meesterwerken der wereldhistorie ontstonden, kwam een eenvoudig Minjan samen. Waar eerst R. Jochanan en later R. Jitschok en „Eilieje” in het gebed voorgingen. Typische „minhagiem” schiepen een innig bewogen Joods leven, dat zelfs in dit koele uiterste Westen mogelijk bleek. ¹)

Het „Minjan” van Spitz was trouwens niet het enige op de Bree-straat. In een lokaal „De Bal” bevond zich de Chewresjoel van „Tif-’eres Jisroeil”, die nog later elders gevestigd werd. ¹⁴a) De Leeuwarder Chazzen Sitters en de vader van Rabbijn Coppenhagen waren er gevierde voorgangers. In mijn jeugd was zij reeds vergeten.

Op de sluis

Dan zijn we weer in onze dagen. Van de Sluis zien onze ogen dit alles aan. Grootheid en vernietiging. Voltooid verleden.

Door al de eeuwen krioelen geslachten over de straat der Joden. Stel U haar voor — midden in de 18e eeuw. Een kostelijke advertentie, die U meer zegt dan boekdelen historie:

„Eliasar Bassan, op den hoek van de Joode Breestraat en St. Anthonysluys, in den Oude Koffystamper van Bassan ’t Amst, zal met zyne onverbeterlyke Chocoladen, volgens genoegzame over-tuyging van meest alle en wel de voornaemste Liefhebbers, evenwel tot dezelve pryzen voor nog eenige maenden continueeren, en zy is doorgaans so allerbestig en fyn als immers te vinden kan zyn; ook beste St. Domingo Rapé en alle zoorten van Snuyf, en verdere Tabakken, ieder in zyn soort tot heele civiele pryzen”. ²)

Misschien kan dit zoete der aarde iets van de bitterheid verdrijven. Want wederom hangen zwarte wolken over het beeld onzer herinnering. Wel was er een Breestraat in 1896 — in 1796 — in 1696 en misschien zelfs wel in 1596.

Doch het Joodse kind, dat, in het vrije Palestina geboren, in 1996 hier zal staan, zal bij het bordje Joden Breestraat minstens zo ver-

110

¹

) E. S. Hen a. w. pag. 4/5 ¹⁴a) Op Marken; zie verder pag. 124.

²

) M. Schneider, De Nederlandse krant, 1943, pag. 90.